Koyun Yetiştirme Programı (Çeviri)

2009-01-30 22:55:00

Doç Dr. Ayhan CEYHAH

Niğde Üniversitesi, Bor Meslek Yüksekokulu, 51700 Bor/Niğde

Author: Scott P. Greiner, Extension animal scientist; Virginia Tech

Publication originally written by Steven H. Umberger, Extension Animal Scientist. Publication Number 410-365, Revised 2003

Karlı koyun yetiştiriciliği, sürünün tamamına iyi zamanlanmış sürü ideresinin uygulanması ile sağlanabilir. Yetiştiriciler, yıllık satılan kuzu sayısı ve canlı ağırlığını artırmaları için yetiştirme işlerinin geliştirilmesi, doğum, yemleme ve sağlık uygulamaları  gibi araçlardan faydalanabilir.   

Koyun yetiştiriciliğinde koyun başına satılan yıllık kuzu sayısının diğer satışlardan daha büyük bir etkisi olduğunu  göstermiştir.

Gebelik oranı, kuzulama oranı, doğuran koyuna göre doğan kuzu oranı ve yaşama gücü oranı satılan kuzu sayısını etkileyen önemli verimlilik özellikleridir. 

Esas sürü kayıtları bilgisayarda korunmalıdır.  Verimliliği etkileyen tüm üretim ve idari uygulamaları kayıtsız ifade etmek imkansızıdır.  Kayıtlar; pazarlama hedefleri ve üretimin kurulması, yönetim önceliklerinin tanımlanması, bir yerdeki sorunun çözümü ve karar verme araçı olarak kullanılır. Tek yönlü olamayan üretim sistemi herkesin hakkıdır.  Bir sürü için idari işlere; ideal doğum dönemi, uygun araç ve gereçler, satış programı, mera ve yem kaynakları, genetik kaynaklar ve işçilik olarak sıralanabilinr. Bununla beraber, her bir üretim sistemi için  geliştirilmiş iyi sürü idaresi uygulamaları vurgulanmalıdır.

Her sürü için, yırtıcı hayvanların kontrolü, ayak sorunları ve iç parazit kontrolünü içeren önemli kritik konular değerlendirilmelidir.

Bir çok durumda uygulamaların zamanı, uygulamanın kendisi kadar önemlidir.  Bu yüzden her koyun çiftliği en azından yılın kritik dönemlerinde koyunları elden geçirmek için bir çalışma alanına sahip olmalıdır. Önemli işlerde çalışma alanının yokluğu genellikle ihmal edilmiştir.

Aşağıdaki program 3 kısma bölünebilir;

Birici bölümdeki işler, doğum tarihine bakılmadan yılın belli dönmelerinde yapılması gerekli olanlar.

İkinci bölümde, sürü idarisi uygulamalarını doğum ve yetiştirme işlerine göre oluşturulmuştur.

Üçüncü kısım da ise, tüm sürü ile ilgili yetiştirme, besleme, sağlık ve diğer araç ve gereçleri ile ilgili durumlar göz önünde bulundurularak genel tavsiyelerdir.

Bölüm I

Kış

Koyunlar gebeliğin 5. haftasından sonra günlük 1,8 kg/gün iyi kalite kuru ot/Baklagil almalıdır.

Gebeliğin son 4 haftasında  koyunlar 1.8 kg iyi kalite kuru ot/Baklagile ilave olarak 454 g/gün tahıl karması almalıdır.

Yüksek kaliteli kuru otla gebelik süresince besleme yapılmamalıdır. Gebeliğin erken döneminde yüksek kaliteli kaba otlardan faydalanma laktasyon ve gebeliğin sonundaki koyunların besin madde gereksinimleri ile karşılaştırıldığında düşüktür.  Eğer yonca gibi yüksek kaliteli kuru ot ile gebelik süresince besleme yapılıyorsa, fazla yem tüketiminin sınırlanması ekonomiklik için önemlidir.

Eğer kuru ot sınırlandırılırsa, 900 g kuru ot yerine 454 g tahıl karması verilebilir.  Sindirim rahatsızlığı ve yapağı yemeyi engellemek için koyunlar günde en az 680 g kuru ot tüketmelidirler.   

Günlük taze içme suyunun sağlanması:  Koyunların 24 saatten fazla susuz bırakılması yem tüketimini ciddi olarak azaltır. Gebeliğin sonlarında su yetersizliği koyunların kimi gebelik rahatsızlığını doğurur.   Hastalıkların yayılması engellemek ve yem kayıplarını minimize etmek için kaba ot ve yoğun yemler yemlikte verilmeldir.

Mineral karışımının serbest sağlanması:  Koyunlar için mineraller belirli bir biçimde formüle edilmeli ve selenyum ile kuvvetlendirilmelidir.

Laktasyonda ve tek doğurmuş koyunlar günde iyi kalitede 2.268 kg  kuru ota ilaveten 454 g %15 ham protein içeren konsantre yem verilebilir.   Laktasyonda ve ikiz doğuran koyunlar günde 2.268 kg %15 proteinli konsantre yem karışımına ilave olarak 900 g iyi kalite kuru ot verilmelidir.

Ağıl etrafında ıslak ve çamurlu yerlerden veya ağıl içinde cereyanlı, nemli ve karanlık olmasından kaçınılmalıdır.  Genç kuzular soğuk havalar karşı direnci iyi olabilir. Fakat, cereyan ve nemli ortamlar küçük kuzuların pneumoniadan zarar görmesine sebep olur.

İlkbaharda doğan satılacak kuzlar, yaz ve sonbahar mevsimi içinde otlatılır. Kuzulara tahıl ek yemlemesi, satılmadan 30-60 gün önce başlanması canlı ağırlık kazancı ve satışta hazır olmada kolaylık sağlar. Baharda doğan kuzular ise Nisandan önce satılmamalıdır.  

İlkbahar

Koyunlar ve 6 haftalık yaştan yukarı tüm kuzular ilkbaharda meraya çıkmadan önce iç parazit mücadelesiene tabi tutulmalıdırlar. Daha sonra otlatma mevsimi boyunca koyun ve kuzular 3-4 hatada bir kez iç parazit uygulaması yapılmalıdır.

Eğer koyunlar doğumdan önce kırkılmadılar ise; Mart, Nisan ve Mayıs aylarında kırkım.

Kırkılan yapağı kuru ve temiz alanda depolanmalı. Yapağılar betonda yada yerde depolanmamalıdır.

Sürüden ayıklanan koyunlar Şubat, Marta yada Nisam başında satılır.  

Tüm sürüde ayak ve tırnak bakımı kontrolü ve hayvanlar meraya gönderlimden önce ayak banyoluğundan geçirilmesi.

Kuzularını büyüten koyunlar her 2-3 haftada bir yeni meraya taşınmalıdır. İdeal koyun otlakları 4-6 cm yüksekliğinde yonca ve çayır karışımların içeriri.

Meraların üçte ikisine sürülerin girmesinin kısıtlanması. Merada fazla  otların hasat edilmesi.  Yılın geri kalan kırımında meranın kendini yenilenmesine olanak verilmesi.

Sürü yenilemede kullanılacak damızlık adayların belirlenmesi. Böylece kuzular ilk yaşında doğurabilirler.  

Kışın doğan kuzuların bakımı. Bu kuzular erken ilkbaharda fiyatlar düşmeden ve yaz sıcakları başlamadan satılırlar.  

Yaz

Merada kaldığı süre içinde sürüye selenyum ile destekli belirli bir biçimde formüle edilen tam bir mineral karışımının sağlanması,

Eğer mera yeterli ise ilkbaharda doğan kuzuların son bahara kadar merada otlamasına izin verilir. İlkbaharda doğan kuzular ucuz yoldan canlı ağırlık artışı sağladıklarından, sonbahar ve kışın da pazarlanabilir.  İlkbaharda doğan ve sürü yenilemesinde kullanılacak kuzular üreme mevsimi öncesinde sütten kesilir, kırkılır ve kaliteli bir meraya alınarak optimum gelişme sağlanır.  

Koyun ve kuzular her 3-4 haftada bir iç parazit mücadelesine tabi tutulur. Gereksiz kuzu ölümleri ve zayıf kuzu gelişimi bunun sonucu olabilir.   

Ağustos ayında kış ve sonbahar beslemesi için çayır otu depolanmasına başlanmalıdır. 

İşletmede var olan damızlık koçlarının değerlendirilmesi yapılır ve eğer yeni damızlık koç ilavesi gerekli ise bu koçların genetik özellikleri göz önünde bulundurularak sürüye dahil edilmelidir. Eğer sürüye damızlık dişi katılacak ise  koç katım öncesinden satın alma işlemi yapılmalıdır. Dışardan satın alınan sürünün mevcut sürüye katılmadan önce minimum 4 hafta karantinede tutulması gerekir.   

Sonbahar

Kuru ot ve silajın besin değerlerinin belirlenmesi için analiz edilmesi. Kış beslemesi için uygun ve dengeli formülasyolar oluşturmak için hayvan besleme uzmanları ile görüşülmelidir.

Tırnak kontrolü ve ayak bakımı.

İlkbaharda doğan kuzular sonbahar meraları ve değerlendirilemeyen kuru ot alanlarında otlatılarak kullanabilirler.  

Eylül ve Ekim aylarında kuzu fiyatları tipik olarak yılın en düşük seviyesinde olduğu için düşük canlı ağırlıkta kuzu pazarlanmasından kaçınılmalıdır. İlkbaharda doğan kuzuların kış sonlarında pazarlanılır.

Meradaki kuzuların tahıl ek yemlemesi yapılması kuzu canlı ağırlık kazancını   artırırı.

Sürü yenilemesinde kullanılacak ilkbahar kuzularının belirlenmesi. Toklular böylece ilk defa damızlıkta  yaşında doğurabilecektir.

1 Kasımdan sonra koyunlara meraya ek olarak yemleme yapılabilir. Eğer bu dönmede laktasyonda koyular var ise yeterli ek yemleme ile desteklenmelidir. Meradan tam olarak yararlanmak için yılın belli dönmelerinde koyunların geçişi elektrikli çit ile engellenebilir. 

Bölüm II

Doğum Ve Yetiştirme İçin Sevk İdare Programı

 

Doğumdan 6 Hafta Önce  

Sütten kesilen bütün kuzular sürü ile birlikte kalır.  

Topal koyunlar yakalanır ve kontrol edilir. Eğer gerekli ise tırnak bakımı yapılır ve  tedavi edilir.

Eğer sürüye yeni damızlık hayvanlar satın alınacaksa doğum mevsiminden önce satın alınabilinir.  Satın alınan hayvanlar süre ile ağız ve ayak hastalıkları gibi hastalıkların taşınmasını azaltmak için 4 hafta süreyle ağıldan bir bölmede karantine altına alınır.  

Et üretimi için yeterli sayıda damızlık koç bulundurulmalıdır. Tavsiye edilen  Koç/Koyun oranı genellikle  genç koçlar için 1:25 ve ergin koçlar için 1:35 oranıdır. 

Koçlar için iyi bir aşım mevsimi için işletmede bir veteriner bulundurulmalıdır. Doğru üreme başarısı için semen değerlendirmesini yapılması gerkir.  

Koçların hem görsel hem de elle yoklanarak saptanan vücut kondisyon puanları en üst noktada olmasıdır. Koçların kendi kondisyonlarını korumak için günlük 454 g/gün tahıl ek yemlemesi gerekirken, zayıf kondisyonlu koçlara günlük yemlerine ilave olarak 1,134 kg tahıl ek yelmesi daha  yapılmalıdır.

Koçların kırkılması: Koçlar hastalık nedeni ile üreme mevsiminin bazı dönmelerinde kısır olabilirler.

İlkbahar ve yaz bakımında koçlar koyunların sesini duymayacağı bir alanda üreme mevsiminin ilk günlerine kadar bakılırılar. Çit boyunca koyun ile kontak kurmasından kaçınılmalıdır. Koç etkisi sonucunda üreme performansı geliştirebilinir.  

Koyunlar ve yavruların tamam hastalıklarına karşı aşılanmalıdır.  

Koç Katımından 2 Hafta Önce  

Koç ve koyunlara iç parazitlere karşı işlem yapılır.  

Koyunlar kalitesi yüksek mera alanlarına alınır.  Meranın %50’sinin yada daha fazlasınınsın yonca yada Baklagil olmasından kaçınılır. Baklagillerin östrojenik bileşikler içermesi nedeni ile düşük gebelik oranı sağladığı gösterilmiştir.  

Koç katım öncesinden 2 hata öncesinden başlanarak koç katım sonrası 2 hafta kadar hayvan başına 454 g arpa yada buğday ek yemlemesi yapılmalıdır. Ek yelmem uygulaması ile kuzu verimi %10-15 oranında artırılabilir.  

Birbirine alışık olmayan koçlar küçük bir bölmeye birbirine alışmaları için 3-5 gün önceden alınmalıdır. Bu uygulama kavga sonucu ölüm ve yaralanmaları engeller.  

KOÇ KATIMINDA

Pratikte sürü, günün sıcak zamanlarınd kuru temiz ve serin bir ağıl bölmesine tutulur.   

Her koç için bir işaret vurulması. Bu koçların üreme performansı ile koyunların kızgınlık döngülerinin belirlenmesi konusunda yardımcı olur.

İşaret rengi her 17 günde bir değişir. Koyunlardaki farklı renk değişimleri üreme problemlerini gösterir. İşaretleme yapıldıktan sonra üreme kayıtları yapılır. Böylece kayıtlar sayayesinde doğumda hayvanların sevk ve idaresi daha kolay olur.  

Bir grup koyuna birden fazla koç kullanıldığı zaman koçların yaşları ve ağırlıklarının bezer olmasına çalışılmalıdır. Genç koçlar ergin koçlar ile birlikte sürü içinde bulundurulmamalıdır. İri ve yaşlı koçlar küçük koçlara baskın gelme eğilimindedirler. Bunun sonucu düşük gebelik oranı ve doğum oranı olabilir. 

Sürü koçlar için bölünebilir. Genç bir koça 1:25 oranında koyun hesap edilebilir ve ergin bir koça 1:35 oranında koyun hesabı yapılması tavsiye edilir. Her iki haftada bir koçlar bölmelere bir rotasyon ile değiştirilir. Sürü bu dönmede yakında gözlenmelidir. Koç katım süresi 60 gün içinde tamamlanmalıdır.

Koçlar vücut ağılığının %12’sini koç katımının 45. gününde kayıp ederler. Koçlara mümkün olan en erken dönemde tahıl ek yemelmesine başlanmalıdır.  

Belirli bir biçimde formüle edilen bir mineral madde karışımı üreme mevsimi boyunca koyunlara serbest olarak desteklenmelidir.  

Kuzulamadan 6 Hafta Önce

Ergin koyunların ortalama vücut kondisyonları gebeliklerinin 3.5 haftasından itibaren korunmalı yada yavaşça arıttırmak için beslenilmelidir. Bu zaman dilimi zayıf meraların yada ürünlerin değerlendirilmesi bir avantajdır. Eğer bu zaman kışın meydana gelirse kuru ot ve silaj herhangi bir ek kesif yem vermeden bu iş için değerlendirilebilir.

Zayıf koyunlar ayrı bir bölmede beslememelidir ve doğumdan 6 hafta önce günlük 454 g ile 680 gram arasında kesif yem ile bu dönmede 4,5-6,8 kg arasında ağırlık kazancı sağlamak için koyunlar ek yem ile  desteklenmelidir.

İlk defa doğuracak koyunlar ergin koyunlardan ayrı bölmede beslenmelidirler. Bu koyunlar koç katımından doğumdan 6 hafta öncesine kadar yaklaşık olarak 11 kg canlı ağırlık kazancı sağlamalıdır.  İlk defa doğuracak koyunlarda fazla kilo artışı kuzu kayıplarına neden olabilir.

Gebe koyunların ana sürüden ayrı bir bölmede korunansı faydalıdır. Bu uygulama ana sürüde yavru atma ve diğer hastalıkların azalmasına neden olabilir.  

Kuzulamadan 6 Hafta Önce

Gebelik hastalıklarından korunmak için hayvan başına günlük 228 g kesif yem ile beslemeye başlanır. Tahıllar tane olarak buğday veya arpa olabilir.  Koyunlar iyi kalitede meralarda bulunsalar bile bu dönmede ekstra tahıl yemlerine gereksinim duyarlar. Kış süresince yada zayıf meralar kaldığında tahıl yemlemesine ilave olarak yaklaşık 1.8 kg kuru ot ilavesi ile beslenmelidir.  

Doğum öncesi tetrasiklin antibiyotik grubu eklenmesi ile düşüklerin azaldığı gösterilmiştir. Sürü sağlığı için bir veteriner hekim ile değerlendirme yapılmalıdır.

Hayvanlar yem yerken yeterli yemlik alanı olduğundan emin olunmalıdır.  

Ağılda Hendek, kapı pencere eşiği,  dar kapılar veya diğer başka nesneler kontrol edilmelidir. Buralara koyunlar düşebilir, izdiham olabilir ve kuzular  sıkışabilir yada tırmanabilirler.  

Doğumdan 4 Hafta Önce

Gebe koyunların meme ve baş bölgesindeki kıllar kırkılır.  Eğer kırkım makinesi kullanılırı durumda ise koyun tamamen kırkılabilir. Kırkılmış koyun kuzu için daha uygundur. Böylece koyunlar ağıl içinde daha fazla koyun barındırılabilir ve koyunlar yapağıdan dolayı daha az nemli kalacaklarından daha kuru kalırlar ve kuzları için kuru bir çevre hazırlanmış olur. Koyular yağmurlu, soğuk ve donlu havalarda ağılara girmek zorundadır. Koyunlara aşırı soğuk havalarda ek yemleme yapmak zorunludur.  

Tetanos ve şişmeye karşı koyunlar aşılanmalıdır. Bu aşılar kolostrum vasıtası ile kuzulara pasif bağışıklılığı 4-6 haftalık yaşta aşılanıncaya kadar sağlarlar.

Memesi gelişen ve diğer gebelik işaretlerini gösteren bütün koyunlar kontroldan sonra ayrılır. Doğuma 1 haftası kalan gebe koyunlar doğum bölmesine yakın yerlere alınır. Doğum belirtisi gösteren bütün koyunlara tahıl yemlerinden ve kaliteli kuru ottan 454 g/günlük sağlanır. Koyunların beslenmesi organize edilir.   

Kuzular yakından gözlenmelidir. Koyunların yemlenmesinde yemliğe ağır ağır gitmeleri ve yemlik başında duraksamaları erken dönmede gebelik hastalıklarının işareti olabilir.  Eğer böyle ise koyunlar günde 3-4 kez 56 gramlık propilen glikol ile ıslatılabilir.   

Ağıllara kötü havalarda kapasitesinden fazla koyun konulur.  

Doğum bölümleri ve doğum malzemeleri hazırlanır. Bir doğum bölmesine doğum dönmeinde 10 koyun hesabı yapılabilir.   

Kuzu malzemelrinden İodin, antibiyotikler, dondurulmuş kolostrum, mide sondası, enjekte edilen Selenyum, Vitamin E,  doğu malzemeleri, göbek bakım seti, kulak küpesi gibi malzemeler depoda bulundurulur.

Doğum Zamanında

Koyunlar mümkün olduğunca sıklıkla her 3-4 saate kontrol edilir.  Gece yarısı bu kontrol edilmememlidir. Gece yarısı yapılacak kontrolller normal zamanda olacak doğumları 2-3 saat geciktirebilir.

Doğum bölmeleri, ağılda diğer koyun bölmelerinden ayrı bir yerde,   duvar yanında 4x6 ölçülerinde  olduğunda başarılı bir şekilde kullanılan yerlerdir.

Doğum bölmelerinin altına yerden 10 cm yüksekliğe 2’şer adet tahta  monte edilerek kuzu bu bölmede tutulmalıdır.  

Doğum sonrası koyun ve kuzular genişlik ve derinliği minimum 5x5 m olan bölmeye alınmalıdır.  Koyunların her iki memesinden doğum sonrası süt gelip gelmediği, meme uçlarının kontrolü ve kuzunun 30 dakika içinde emip emmediği kontrol edilmelidir.  

Kuzunun hayatta kalabilme isi için kolostrum hayatidir. Sütsüz koyunlar kuzularına analık yapamazlar ve kuzulara kolostrum mide sondası yoluyla  mutlaka verilmelidir. Eğer koyun kolotrumumu bulunmazsa keçi ve sığır kolostrumu kullanılabilir. Kolostrum küçük buz kalıbı içinde veya fermuarlı torbalarda dondurulabilir. Kolostrum dolaylı yoldan ısıtılarak çözülmelidir. Doğrudan ısıtma kuzuya sağlayacağı antikorların tahrip olmasına neden olur.  Kuzular doğum ağırlığının her bir kilogramı için 20 ml kadar kolostrum alabilirler. Eğer kuzuların beslenmesi 4 saat aralıkla yapılırsa en iyidir.  

Eğer kuzu zayıf ve üşümüş ise bir kuzu ısıtıcısı kullanılabilinir.  Kuzular ısıtılırken yangın tehlikesinden ve altlığın tutuşmasından kaçınılmalıdır.  Isıtıcılar köşeye konularak böylece koyunların altına gelmesi engellenir.   

Koyun ve kuzunun sağlık durumu doğum sonrası en az günde 3 kez kontrol edilmelidir. Yatan kuzular kaldırılabilir. Ayakta duramamak sonraki zamanlarda problemlere neden olabilir. Kuzu ölümlerinin büyük bir kısmının nedeni açlıktandır.  

Eğer selenyum eksikliği bir sorun ise 4.5 kg ağırlığındaki bir kuzuya kuzular doğumdan sonra 0,25 mg selenyum hemen verilmelidir.  Yıl içinde sürüye iyi kaliteli mineral sağlanması esasta selenyum eksikliğine bağlı hastalıkların görülmesini engellemektir.

Doğum yapan bir koyun ve kuzusu genel bir kural olarak her bir kuzu için doğum bölmesinde bir gün kalmasıdır.  Zayıf ve küçük kuzular daha uzun süre doğum bölmesinde kalmaya gereksinim duyabilirler.   

Koyunlara doğum yaptıkları günde taze su ve kaliteli kuru ot verilmelidir.  İkinci güne kadar yoğun yem ile beslenmemelidirler. Koyunlar doğum bölmesinden alınana kadar 454 g yoğun yeme ilave olarak 2.22 kg kaliteli kuru ot ile bakımı yapılmalıdır.  

Doğum sonrası 3 hafta içinde koyunlar iç parazit için tedavi edilmedilerse koyunlar öncelikli olarak doğum bölmelerinden çıkmadan önce iç parazit tedavisi görmelidirler.  

Herhangi bir hastalıktan tedavi gören koyunlar kayıt edilmedir. Kuzular bireysel olarak kulak küpesi ile tanımlanmalı ve annesi ile eşleştirilmelidir. Koyun ve kuzunun performansının izlenmesi için tanımlamanın yapılması önemlidir. Kayıtlar sürü yenileme ve sürüye hayvan ayırma ve çıkarma işleminde hayati öneme sahiptir.  

koyunların ve kuzuların daha geniş gruplu bölmeler alınmadan önce birbirlerini ile iyice tanıdıklarından emin olunmalıdır. İkiz doğum yapan koyunlar %15 proteinli yoğun yemlerden 900 g/gün ve  iyi kalite kuru ottan da 2.26 kg günde yem almalıdır. Tek doğuran koyunlar ise %15 protein içeren yemlerden 454 g kesif yem ve 2.26 kg kaliteli kuru ot ile belenmelidir.  

Bütün kuzular 2 haftalık yaşta kastre ve kuyruk kesimi yapılmalıdır.  

Kış besleme programında bütün kuzular 7 günlük yaşta yüksek kaliteli protein içeren alıştırma yemlerine kolayca erişebilmelidir. Alıştırma yemleri (Creep feeds)  18% ile 20% ham protein ve düşük selüloz içermelidir. Kuzu büyütme yemleri inde bulunan proteinler doğal protein olduğundan emin olunmalıdır ve üre içermemelidir. Kalsiyum-Fosforun 2:1 oranını korumak için rasyona kireç taşından %1 ilave edilmelidir. Kalsiyum ve fosforun 2:1’den düşük oranı idrar taşı oluşumuna neden olmaktadır. Alıştırma yemleme alanı yapılırken aklımızda bulunması gerekenler;

1) Bu alanlar koyunların bulunduğu bölmeye yakın olmalıdır. 2) Her iki tarafa giriş sağlayan özelliğe sahip olmalı 3) Bu alanlar kuru ve temiz olmalı; 4) Kuzların hareketlerine engel olamayacak bir aydınlatma olmalı. Güneş ışığı bu bölmelere girmeli. 5) yemlikler ve suluklar temiz olarak korunmalı ve taze su sağlanmalı, 6) Yemlikler kuzuların onunla oynayacağı yada devireceği özellikte olamayacak şeklide inşa edilmelidir.

Doğumdan Sonra

Kuzular 4 hatalık yaşta entertoksemiye (fazla yem yeme) karşı aşılanmalıdır. Sütten eksim öncesi fazla yem yemeye karşı kuzuların güçlendirilmesi

Kışın doğan kuzular 2-3 aylık yaşta ilkbaharda doğan kuzular 3-5 aylık yaşta sütten kesilir. Sütten kesim yaşı kuzuların pazarlanması ile yakın işliklidir. Genellikle kışın doğan kuzular erken yaşta sütten kesilmeli ve erken gelişmesi için bakım beslemesi yapılmalı ve ilk bahalarda satışı yapılmalıdır. İlkbaharda doğan kuzular daha geç yaşta sütten kesilebilir ve kuzuların büyümesi daha çok meraya bağlı olduğu için büyümeleri daha yavaştır. İlkbaharda doğan bu kuzuların satışı kışın doğan kuzular ile karşılandığında daha geç yaşta ve sonbahar yada kış mevsiminde olur.

2-3 aylık laktasyondaki koyunlar sütten kesim öncesinden bir hafta önce yoğun yem tüketimi sonlandırılmalı ve kaba otun kalitesi azaltılmalıdır. Sütten kesimde koyunların 72 saat süre ile  kesif yem ve susuz bırakmak mastitisin engellenmesi için başarılı bir şekilde kullanılabilir. Bu dönmede yüksek sıcaklıkta koyunların gölgeliğe girmesine izin verilmelidir.  

Bölüm III

Genel Tavsiyeler

Çiftlik Hayvancılığı

Koyunlar: Ticari kuzu üretimi için sadece melez koyunlar kullanılmalıdır. Melezleme nedeni ile melez kuzuların saf ırk kuzulardan sütten kesim ağırlıkları daha ağırdır. Melez kuzular doğumda yaşam gücü daha yüksek ve sütten kesim ağırlığı daha ağırdır. Çalışmalar iki ırk melezlemesi koyunların 3 ırk melezlemesi koç ile çiftleştirilmesi ile sütten kesimde saf ırklardan koç katımında koyun başına yaklaşık olarak %35 daha yüksek ağırlıkta sütten kesildiğini gösterilmiştir.  Ekonomik önemi olan bazı özellikler için arasında büyük farklılıklar vardır.  

Ticari sürüler için  tek ırkın çiftleştirilmesi yapılarak ırklar kombinasyonu kullanılarak yapılan bir üretim sisteminde olduğu gibi etkili bir koyun eti üretimi hedefi mümkün değildir. Yetiştiriciler üretim sistemlerinin oluşturulmasında pozitif katkıda bulunacak sistemlerin seçilmesine gereksinim duyarlar.  Melezleme progaramlarında koyun ırklar için; erken gelişme, orta ergin ağırlık, yüksek döl verimi optimum süt verim yeteneği, uzun ömürlülük, kolay sevk ve idare,  kabul edilebilir büyüme ve gelişme özellikleri gibi önemli karakterleri içerir.  Melezleme programı için seçilen bir koç ırkının önemli özellikleri olarak yüksek büyüme hızı,  kabul edilir ergin canlı ağırlığı ile yaşama gücü ve karkas özelliklerini içerir.  Sürü yenilemede kendileri ikiz doğmuş ortalama büyüme oranı ve doğum dogum dönemeinde doğan kuzular seçilir.  Sürüye alınan dişi kuzular bir yaşında doğrabilmelidirler.  Koçlar – Ticari kuzu eti üretiminde kullanılacak koçlar satın alınacak koçlar iştahlı, gelişmiş, kaslı olmalıdır. Damzılık koç satın alınabilecek kaynaklar kamu ve özel çiftliklerde damızlık amaçlı yetiştirilen yerler olmalıdır. Koçun kaynağına bakılmadan yetiştiriciler satılan koçu garanti edebilmedirler. Buralardan satın alınan koçlar için seçim yapabilmek için performans kayıtları ve bilgilerini karar vermek için sunmak gereklidir.

Üreme Mevsimi:

Doğum sezonu için daha uygun olan mera, yemin kalite ve miktarı, zararlılar, ağıl içi hava koşulları ve doğum malzemeleri düşünülerek belilernmelidir.

Sonbahar ve Kış doğumları uygun tesisler  ve iyi bir kış beslemesine uygun  çiftlikler için daha faydalıdır.

İlkbahar doğumları ülkenin dağlık bölümlerinde yapılan üretimler için tercih edilendir ve diğer üretim sistemlerinden sürekli olarak daha yaralı olduğu gösterilmiştir.

Koyunların gruplandırılarak büyük işlerin yılın birkaç ayına bölünmesi en iyi olarak bulundu. Koyunlar mevsimsel üremektedirler. Koyun ırklarının çoğu ve melezlerin kızgınlığın başlaması yaz sonuna ve üremenin en yoğun olduğu mevsim sonbahar dadır.  Koyunlarda kızgınlık ortalama her 17 günde bir görülür ve 18-40 saat sürer ve ovilasyon kızgınlığın sonunda olur. Koyunlar için gebelik süresi 140-159 arasında değişir ve ortalama 145 gündür.  

Kuzu Satışı:

Mevsim ve pazar isteğine göre ideal karkas ağırlığı, kalitesi belirlenmelidir. Kuzular 22-54 kg arasında etkili bir şekilde pazarlanabilirler. Yıllara göre kuzu fiyatları mevsime bağlı olarak en yüksek Nisan-Mayıs aylarında ve en düşük Eylül-Kasım aylarındadır. Sonuç olarak kışın doğan kuzular baharda satılmalıdır ve baharın doğan kuzularda sonbaharın sonunda yada kışın satılmalıdır.  

Yapağı Satışı: Yapağının büyük bir kısmı kurulacak bir yapağı satış havuzunda pazarlanmalıdır. Ülkede ki bütün üreticiler için katılım için uygundur. Bu havuz bölgedeki yapağı satışı ve toplamsı için bir koordinasyon yapar. Yapağı toplanması yılın Haziran ve Temmuz ayında yada birkaç farklı zamdan olabilir.  

Kayıtlar:

Üretim kayırları sadece seleksiyon için değil aynı zamanda sevk ve idare aracı içinde önemlidir.  Hayvanların bireysel olarak temel verim performanslarının belirlenmesi için kayıtlara doğunda başlanır. Basit bir kayıtta doğum tarihi, doğum tipi ve büyütme şeklini içerir.  Kuzular çoğu kez anne ve babalarının kayıtları gibi bireysel olarak tanımlanan kayıtlar ile tanımlanmalıdır.  Temel kayıtlar sürünün temel verim özellikler, yetiştirme şekli ve bireysel üreme performansları izlemek için çok yararlı olabilir.  Yağın olarak tutulan bireysel kayıtlarda kuzuların sütten kesim ağırlığı, sütten kesim sonrası büyüme ortalamasını içermesi ticari sürüler için bir avantaj oluşturur. Bu kayıtlar büyüme özellikleri için daha doğru bir seçim yapılmasını sağlar. Düzenli bir seleksiyon için bütün bu kayıtlar genel bir düzeltme yapılamasına gereksinim duyar. Büyüme özelliklerinin ölçülmesi için doğum tipi ve cinsiyet ve ana yaşı gibi faktöler tarafında düzeltilmeye gereksinim duyulur. Bu düzeltme faktörleri farklı kaynaklardan ulaşılarak düzeltmek ve  daha sonra kolay uygulanır.

Çalışma Araç Gereçleri: Aşılama, tırnak bakımı ve parazit kontrolü gibi yönetim pratiklerinin başarılı olması kaullanılabilir basit bir çalışma alının olmasına bağlıdır.  Koyunlarda etkili bir işçiliğin 6 esas bileşeni vardır: 1) geniş bir bekletme alanı; 2) toplama alanı; 3) toplama yolu; 4) uzun ve dar çalışma yolu ve kapısı; 5) ayak banyoluğu ve 6) yükleme bölümü.

11218
0
0
Yorum Yaz