KÜÇÜKBAŞ HAYVANLARIN İZLENMESİ,  KİMLİKLENDİRME VE KAYIT  SİSTEMLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

 E.Sami POLAT,  Behiç COŞKUN, İbrahim KORONA, Tamer ÇAĞLAYAN

Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi

Ayhan CEYHAN

 Marmara Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

ÖNSÖZ

Proje TAGEM  tarafından 10 farklı alt proje ile farklı ırklarda ve değişik yörelerde yürürlüğe konan “ Halk Elinde Küçükbaş Hayvan Islahı” projelerinde çok sayıda hayvanın izlenmesini,tartılmasını ve kayıt altına alınmasını kolaylaştırmak amacıyla planlanmıştır.

Halk  Elinde Küçükbaş Hayvan Islahı projeleri ülkemizin koyun ve keçiler üzerinde çok sayıda hayvan kullanılarak sahada ülke genelinde yapılan bir çalışmadır. Ülkemiz genetik kaynaklarına sahip çıkılması bakımından da önemlidir. Projenin yürütüldüğü her bölgede en az 6300 baş damızlık hayvan kullanılması, bu hayvanların yavrularının da projeye dahil olması ile izlenecek hayvan sayısının  15 bin başa kadar çıkması söz konusudur. Bu kadar fazla sayıda hayvandan veri toplamaktaki zaman alıcı ve fiziki güç kullanımına dayalı uygulamaların kolaylaştırılması, bir örneklik ve otomasyon kazandırılması, toplanan verilerin sağlıklı olarak kaydedilmesi  ve bu veriler üzerinde çalışmanın mümkün olabilmesi için hayvan izleme, tartı, kimliklendirme ve kayıt sistemlerinin geliştirilmesi yönünde çalışmalar bu projelerin başarıya ulaşması bakımından önemlidir.

Bu çalışma Konya Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi ve Bandırma Marmara Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü tarafından yürütülecektir.

ÖZ

Küçükbaş hayvanların kimliklendirilerek izlenmesi ve ilgili verilerin bir kayıt sistemi oluşturularak toplanması amacına yönelik Yürüyen Koyun Ölçüm istasyonu  geliştirilmiştir.  Oluşturulan sistemde hayvanların en az irritasyonla ve hatasız olarak özelliklerinin belirlenmesi ve bu özelliklerin kayıt altına alınması  hedeflenmiş,  bu amaca yönelik olarak hayvanların kimliklendirilebilmesi amacıyla RFID (Radio Frequency Identification Device)’li kulak küpeleri hayvanlara takılmış, tartımların hızlı ve zahmetsiz olabilmesi için hayvanları  hareket halinde tartabilen bir terazi geliştirilmiş, tartım sonuçlarını üzerine kaydederek bilgisayardaki yazılımın her koyun için açtığı dosyaya aktarabilen bir data-logger ilave edilmiştir.  Eşgal tayini için de kantar üzerine bir kamera yerleştirilmiştir. Geliştirilerek sistem haline getirilen bu bileşenler sahada kullanılabilmesi için bir römork üzerinde toplanmıştır.  Hayvanların arazide toparlanması ve istasyona yönlendirilebilmesi için ayrıca aynı römork üzerinde taşınabilen modüler paneller ve kapılar da sisteme dahil edilmiştir.   Bu sistem sayesinde hareketsiz tartımla hareketli tartım arasındaki fark % 3 ün altında bulunmuştur.

ABSTRACT

Mobile Sheep Measuring Station

A mobile sheep monitoring station unit was developed for improving the identification, observation, measuring and recording methods of numerous sheep in field.  System includes devices for; 1. Identification and following of individual sheepwith RFID (Radio Frequency Identification Device) eartags 2. Walk over weighing scale 3. Light alloy metal sheep handling and directing units 4. Mobile measuring unit (trailer) 5. measuing and recording software 6. Photographing of individual sheep for identification.  All system units are collected on a trailer which can be towed with a standard car.  The walk over weighing results have been found highly correlated with constant weighing with a maximum differntation of 3 %. 

GİRİŞ

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından 10 farklı bölgede, farklı koyun ve keçi ırkları üzerinde 5 yıl süreyle halk elinde ıslah ve yetiştiricileri  teşvik projesi başlatılmıştır. Yapılan uygulamalarda koordinasyon ve bir örneklik sağlanması, hayvan izleme, tartı, kimliklendirme ve kayıt sistemlerinin geliştirilmesi, projeden beklenen sonuçlara kısa sürede ulaşılması yönünden yararlı olacaktır. Hayvanların takibi ve özelliklerinin belirlenerek kayıt altına alınabilmesi için, klasik yöntemlerin yanı sıra gelişmiş ülkelerde de kullanılan güncel teknoloji imkanlarından yararlanıldığı tekniklerin de ıslah projesine dahil edilmesi yerinde olacaktır. Hayvanların izlenebilmesi için kimliklendirilmesi gerekmektedir. Bu amaçla kullanılan kulak numaraları pratik değerini  yitirmiştir. Diğer taraftan, Avrupa Birliğinin bu konuda bir yaptırımı yürürlüğe girmiş olu, Avrupa Komisyonunun (Regulation EEC No 3508/92) ve (EU Regulation21/2004) no’lu kararıyla, koyun ve keçi türünden olup, doğumundan itibaren 12 ay içerisinde kesime sevk edilmeyecek olan hayvanların ferdi olarak kimliklendirilmesi ve hareketlerinin bu yolla kaydedilmesi zorunlu hale gelmiştir. 1 Ocak 2008 tarihinden itibaren doğan her koyun ve keçinin, elektronik bir belirleciyle işaretlenmesi (Transporder), işletmedeki her bir hayvanın kayıt altına alınması, işletmeler ve bölgeler arasındaki hareketlerin bilgisayar otomasyonuyla kontrol altına alınması yönünde yaptırımlar uygulanacaktır. Ülkemizdeki koyun yetiştiriciliğinin kapasitesi ve karmaşıklığı göz önüne alındığında, kağıt üzerinde yazmaya dayalı kayıt sisteminin ferdi hayvan kaydı ve hayvan hareketlerinin izlenmesi yönünden yeterli olamayacağı bilinmektedir.Koyun yetiştiriciliğinin bir sektör olduğu İskoçya, İngiltere gibi ülkeler, kendi ulusal numaralandırma ve kayıt sistemlerini oluşturma çalışmalarına başlanmıştır.

LİTERATÜR ÖZETİ

1. Koyunların izlenebilmesi için kimliklendirilmesi:

Hayvanları izleyebilmek ve gerekli verileri toplayabilmek ve değerlendirebilmek için öncelikle onları tanımlayabilmemiz yani kimliklendirmemiz gerekmektedir (1).  Bu amaçla kullanılan görsel nitelikli, üzerinde numara yazılı olan kulak küpeleri güvenilirliklerini ve pratik değerini yitirmiştir.  Ebat, renk ve sağlamlık yönünden de standardları henüz tam olarak belirlenmemiş olan görsel kulak küpeleriyle çalışmanın zorlukları bilinmektedir.  Çeşitli uygulamalar esnasında kulak küpesine bakılarak hayvanın tanımlanması güçlükler arzetmektedir. Öte yandan elektronik düzeneklerle hayvanların kimliklendirilmesi, izlemeyi ve veri toplamayı kolaylaştıran, daha güvenilir bir yöntemdir(2). Bu sayede hayvanların bireysel olarak izlenebilmesi, doğru bilginin tespit edilmesi ve seri olarak elektronik ortama aktarılabilirliği de avantajları arasındadır (3).  Kolaylıkla takılabilen üzerine lazerle istenilen rakamlar yazılarak aynı zamanda görsel nitelik te taşıyan elektronik kulak küpeleri mevcuttur (4).  Hayvanların elektronik olarak kimliklendirilmesiyle ilgili Avrupa Birliği Komisyonunun (Regulation (EEC) No 3508/92) ve ((EU Regulation 21/2004) no’lu kararları (5) doğrultusunda  2008 yılı içerisinde küçükbaş hayvanların, elektronik olarak işaretlenmesi, yetiştiricilerin ve hayvanların tek tek kayıt altına alınması, hayvan hareketlerinin otomasyonla bir merkezden izlenmesi yönünde ülkemizde de yaptırımlar uygulanacaktır.  Ocak 2008 den itibaren doğan ve 12 aydan fazla yaşayacak olan bütün küçükbaş hayvanların elektronik olarak kimliklendirilmesi zorunlu olacaktır.  Bu sayede hayvansal üretim zincirinin kontrolü, gıda güvenliği, sağlık gibi konuların takibi kolaylaşacaktır.  Ayrıca bilimsel yaklaşımların uygulanabilirliği, veri akışının hızlanması, üreticilerin sertifikalandırılması, salgın hastalıklarla mücadele, hayvan hareketlerinin takibi gibi birtakım kolaylıklar da meydana çıkacaktır.  Halihazırda Avrupa Birliği üyesi her ülke öncelikle kendi ulusal kimliklendirme ve kayıt sistemini geliştirmeye çalışmaktadır (6).

 2. Koyunların tartım sistemlerinin geliştirilmesi

Özellikle arazi şartlarında çok sayıda hayvanın seri şekilde ve güvenilir olarak tartımlarının yapılabilmesi için geliştirilmiş uygun tartım sistemlerine ihtiyaç vardır.  Klasik yöntemlerle hayvan tartımı çok sayıda yardımcı eleman gerektiren, son derece zahmetli ve zaman alıcı bir uygulamadır.  Bilhassa saha çalışmalarında tartımların kısa sürede ve aynı hassasiyette sonuçlandırılması neredeyse imkansız görülmektedir.  Bu güçlükleri ortadan kaldıracak bir tartım sisteminin geliştirilmesine ihtiyaç vardır.

3. Koyunların sevk ve idare sistemlerinin geliştirilmesi

İzlenecek hayvanların tartım, ölçüm ve diğer işlemler için bir araya getirilmesi, koridor oluşturularak yönlendirilmesi amacıyla kolay taşınabilir, modüler özellikte sağlam ve hafif paneller ve bağlantı elemanlarına ihtiyaç vardır.

4. Kayıt Yazılımı

Çalışmada elde edilecek tüm verilerin kayıt altına alınmasını sağlayabilecek yetiştirici ve hayvanlara ait tüm bilgilerin değerlendirilebileceği ve tasnif edileceği bir bilgisayar programı gerekmektedir.

5. Koyunların eşkallerini belirlemek amacıyla resimlerinin alınması

Özellikle damızlık değeri olan elektronik olarak tanımlanmış hayvanların tartım esnasında dijital bir kamera ile fotoğrafları çekilerek elde edilecek görüntünün doğrudan hayvanların dosyasına kaydedilmesi ıslah çalışmalarını kolaylaştıracaktır.

6. Toplanan verilerin kaydedilmek ve incelenmek üzere istenilen merkezlere yönlendirilmesi

Sisteme yerleştirilen bir modül sayesinde GSM hattı veya internet bağlantısı üzerinden elde edilen verilerin istenen merkezlere aktarılması, sistem yazılımının gerektiğinde güncellenebilmesi sağlanmalıdır

7. Seyyar istasyon kurulması 

Bu sistem sahada çiftlik şartlarında kullanılacağından bu kadar fonksiyonel bir sistemin her işletmeye yerleştirilebilmesi mevcut imkanlar içerisinde mümkün görülememektedir.  Kantarı, padoklama sistemlerini ve çalışmalarda kullanılacak diğer malzemeleri taşıyacak ve binek taşıtların kolayca çekebileceği, taşıt trafiğine çıkmasında sakınca olmayan bir römork tasarlanması gerekmektedir.  Römork üzerinde gerekli malzemeler toplanarak, ölçüm yapılacak yerlere kolaylıkla sevki sağlanmalıdır. 

MATERYAL VE METOD 

Bu çalışma, Selçuk Üniversitesi  Veteriner Fakültesi, Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Servotec Eelectronics ve Taralsa firmaları tarafından ortaklaşa gerçekleştirilmiştir.   Denemeler S.Ü. Veteriner Fakültesi Araştırma ve Uygulama Çiftliği Koyunculuk Ünitesinde gerçekleştirilmiştir. 

1. Koyunların izlenebilmesi için kimliklendirilmesi: 

Çalışmanın başlangıcında kullanılacak RFID nin tipinin belirlenmesi üzerinde durulmuş, rumen bolusu, implant veya kulak küpesine yerleştirilmiş belirleyiciler denenmiştir.  Rumen bolusunun uygulama zorluğunun yanısıra, RFID okuyucu tarafından okunmasındaki zorluklar da dikkate alınarak vazgeçilmiştir.  Implant şeklinde uygulanabilir transponder ise, görsel nitelik taşımadığı için ilave bir küpe sistemine de ihtiyaç doğacağından tercih edilmemiştir.  Kulak küpesi içerisine yerleştirilmiş olan RFID (Radio frequency identification device) olarak adlandırılan transponderlar.  ISO CE standartlarına ( CE/FCC no. E920780) uygun olarak düşük frekanslı (125 Khz) transponder’lı kulak küpeleri ve bunların kısa ve uzun mesafe okuyucuları tercih edilmiştir. Bu küpelerin üzerinde Tarım ve Köyişleri Bakanlığı standartlarına uygun görsel numaralandırma yapmak ta mümkündür.

 2. Tartım sistemi:

Arazi şartlarında çok sayıda hayvanın seri şekilde tartımının yapılabilmesi için koyunların içinden çıkamayacakları şekilde dizayn edilmiş yürüyerek geçecekleri şekilde 250 cm uzunluğunda, 60 cm genişliğinde, 4 adet loadcell üzerine monte edilmiş çelik konstrüksiyonlu bir elektronik bir kantar imal ettirilmiştir.  Kantarın tartım kapasitesi 0-400 kg olup, 50 g hassasiyete sahiptir.  Kantar üzerinde koyun geçişi esnasında tartımı başlatıp sonlandıracak 2 adet sensor mevcuttur.  Çok hızlı geçiş yapabilecek hayvanları yavaşlatmak amacıyla bir adet otomatik bariyer yer almaktadır.  Aynı kantar üzerinde hem hareketli hem de sabit tartım yapmak mümkündür.  Kantar üzerindeki çeşitli aparatlara kumanda edebilen ve aynı zamanda verileri üzerinde toplayarak bunları bilgisayar ortamındaki yazılıma aktarabilen bir data logger geliştirilmiştir

3. Hayvan toparlama ve yönlendirme sistemleri:

Çalışmaya alınan hayvanların tartım, ölçüm ve diğer işlemler için bir araya getirilmesi, koridor oluşturularak yönlendirilmesi amacıyla kolay taşınabilir, modüler özellikte sağlam ve hafif paneller 2x4 cm alüminyum profil kullanılarak portatif bir padoklama sistemi imal edilmiştir.  Koridor ve havuz panelleri 80x150 cm ebatlı olup geliştirilen menteşe sistemiyle pratik olarak bağlanabilmektedir.  Yine aynı bağlantı sistemiyle uyumlu kapı çerçeveleri ve bunların içinde her iki yöne de açılabilen sevk kapıları mevcuttur.  Römorka çıkış ve inişi sağlayacak rampalar ve yan korkulukları da aynı ölçüde alüminyum profilden imal edilmiş olup bağlantı noktaları sistemin tamamına uyumludur. 

4. Yazılım:

Çalışmada elde edilecek tüm verilerin kayıt altına alınmasını sağlayabilecek bir bilgisayar programıyla yetiştirici ve hayvanlara ait tüm bilgilerin değerlendirilebileceği ve tasnif edileceği menüleri ihtiva eden bir yazılım geliştirilmiştir.

 5. Eşkal tayini:

Koyunların eşkalini belirlemek amacıyla elektronik olarak tanımlanan hayvanların dijital bir kamera ile fotoğrafları çekilerek elde edilecek görüntünün doğrudan hayvanların dosyasına kaydedilmesi sağlanmıştır. 

 6. Veri aktarımı:

Sistem üzerine veri aktarımını sağlayacak RS232, RS485 modülleri sabit olarak konulmuş, GSM/GPRS modem veya Ethernet seçenekleri tercihli olarak kullanılmak üzere sistem yazılımına dahil edilmiş, donanım ilavesi yapıldığında çalışacak seviyeye getirilmiştir.

 7. Sistem taşıyıcısı (Römork):

Kantarı, padoklama sistemlerini ve çalışmalarda kullanılacak diğer malzemeleri taşıyacak ve binek taşıtların kolayca çekebileceği, taşıt trafiğine çıkmasında sakınca olmayan üstü kapatılabilir 150x250 cm ebatta, tek dingilli, çeki demirli, üzerinde trafiğe çıkışı için uygun sinyalizasyon sistemi bulunan bir römork tasarlanarak imal ettirilmiştir.

BULGULAR VE TARTIŞMA

Koyunların, Avrupa Birliği standardlarına uygun bir biçimde kimliklendirilmesi sağlanmıştır.  Geliştirilen sistem sayesinde görsel nitelik taşıyan numaralandırılmış ve barkodlu küpe kulağın üst tarafında yer alırken, RFID taşıyan küpe kısmı kulağın iç tarafına uygulanmıştır.  Hayvanların geçit yerlerine yerleştirilen elektronik okuyucular sayesinde uzaktan, veya sürü içine girmek suretiyle de bireysel olarak kimliklerinin belirlenmesi sağlanmıştır.

Tartım sistemi sayesinde, koyunlar kantar üzerinden geçiş yaparken canlı ağırlıkları zahmetsizce  belirlenmekte, fotoğrafları çekilmekte ve doğrudan bilgisayarda bulunan kartlara kaydedilmektedir.   Sabit tartımla hareketli tartım arasındaki sonuçlar yönünden korelasyon çok yüksek bulunmuştur.  Farklılık % 3 ün altındadır. 

Hayvan yönlendirme sistemleri taşıyıcı römork üzerine yüklenerek taşınması sağlanmakta, ölçüm yapılacak yerlere gelindiğinde çok kısa sürede montajı yapılarak uygulamaya konulabilmektedir.

Oluşturulan yazılım sayesine, her bir hayvanla ilgili her türlü veri (yaş, cinsiyet, kondisyon skoru, verimleri, aşılamalar vb uygulamalar kaydedilebilmektedir.

Toplanan veriler internet üzerinden istenilen merkezlere aktarılabilmektedir.

Taşıyıcı römork binek otomobil tarafından rahatlıkla çekilerek sahada sistem taşınabilmekte olup, yine saha çalışmalarında gerekli olabilecek alet ve malzemeleri de taşıyabilecek kapasitededir.  Römork üzerinde hem 12 V DC hemde 220 V AC elektrik akımıyla çalışabilecek donanım mevcuttur.

LİTERATÜR LİSTESİ

1. CSIRO (1965) Field Investigation with Sheep, a manual of techniques. Ed: Moule G. R..The Commonwealth Scientific and Industrial Research Organization, Melbourne, Australia.

2. Brewin, B.(2002) Radio Frequency Identification. Computerworld, December16, 2002.

3. Shepard, S. (2004). RFID: The Promise of a Strategic Technology. www.shepardComm.com

4. Shepard, S. (2005).Radio Frequency Identification. pp245.  McGraw-Hill Companies, NewYork.

5. COUNCIL REGULATION (EC) No 21/2004 of 17 December 2003 establishing a system for the identification and registration of ovine and caprine animals and amending Regulation (EC) No 1782/2003 and Directives 92/102/EEC and 64/432/EEC. Official Journal of the European Union 9.1.2004.

6. Department for Environment Food and Rural Affairs of United Kingdom http://www.defra. gov.uk /animalh/tracing/sheep/eid/pdf/interimprogress.pdf. 

Aşağıdaki siteden hareketli küçükbaş tartım sistsi ile ilgili resimler izlenebilir.

http://saanen.slide.com/

 Ana Sayfa