Dr. Ayhan CEYHAN

Marmara Hayvancılık Araştırma Enstitüsü

Hayvan Yetiştirme ve Islahı Bölümü, Keçi Yetiştirme Şubesi

Bu bilgi notu pazara et üretmek için canlı hayvanların et verimini tahmin etmekte kullanılan metotları tanımlamaktadır. Bu notta sadece et keçisi ticaretinde kullanılan yöntemler özetlenmiştir.

Değerlendirmenin amacı

Keçilerin canlı olarak  kasaplık olarak satılmadan önce değerlendirmek için birkaç önemli sebep vardır. Bunlar:

1. Satıştan önce keçilerin niteliklerini belirlemek, 2. Müşteri özel isteklerine uygun keçileri seçmek, 3. Karkas özelliklerini tahmin etmek, 4. Keçiler satılmadan önce ek yemlemeye ihtiyacı olup olmadığına  karar vermek ve 5. Müşteri için et özelliklerini tarif etme başarısızlığından kaçınmak için değerlendirme yapılır. Keçi yetiştiricileri ne zaman pazara keçi eti üretirlerse bu noktadan sonra tüketici taleplerini dikkate almak zorundadır.

Tüketici Talepleri

Kasaplık hayvan ticaretinde tüketici taleplerine göre üretim yapılırken keçi karkaslarının değerlendirilmende çeşitli metotlar vardır. Bütün metotlar, keçi eti ve karkaslarının nasıl bir standart ile pazara sunulacağı ile ilgilidir. 

Canlı Hayvan Değerlendirme Metotları

Keçilerin pazara sunulması için 4 ana metot vardır. Bunlar:

1.Canlı ağırlık tahmini;

2. Son kaburgada yağ derecesi ;

3. Omurgalardan vücut kondisyon skoru;

4. Dişlere bakarak ağızdan yaşın tahminidir. Keçilerin değerlendirmesinde kullanılan diğer önemli faktörler ise cinsiyet ve ırktır.

1. Canlı Ağırlık tahmini

Canlı ağırlık keçilerin et verimlerini belirlemede önemli bir bakış açısı oluşturur. Keçiler gelişirken canlı ağırlık kazanır ve sonuçta karkas verimleri artar. Keçilerin yağ rezervleri keçiler gelişirken artar. Eğer keçiler canlı ağrılık kayıp ederlerse buna bağlı olarak yağ miktarı da azalacaktır.

Keçi yetiştiricisi et için satacağı keçisinin pazara satışa çıkarmadan önce, canlı ağırlığını değerlendirmelidir. Canlı ağırlık saptanması, keçi ve koyun için tasarlanan tartım aletlerinde en iyi belirlenir. Sandıklı tartılar bu maksat için özellikle satılır. Modern elektronik tartılar hayvan tartımın da oldukça güvenilirdir. Keçilerde, elle kontrol ve göğüs çevresi ölçüsü sakalsı yardımı ile canlı ağırlık tahmini yapmak mümkündür.

2. Son Kaburgada Yağ Derecesi

Yağ miktarı evcil hayvanların yağ sınıfın tahmin edilmesinde kullanılan bir yöntem olarak belirtilmiştir. Yağ miktarı ve yağ sınıfları, 1'den 5'e kadar tablo 1’de açıklanmıştır.

Tablo 1. Keçi Yağ Sınıfı ve Bel  Bölgesinde Doku Derinliği Arasındaki İlişki

Yağ sınıflandırmasında, karkas da son kaburganın yanında bel bölgesindeki doku derinliği saptanması et verimi  çalışmalarında kriter olarak kullanılır. Kavram yeri kısa kaburga kemikleri ile uzun kaburga kemiklerinin sondan 2. sinin (12. kaburga) omurga boyunca yaklaşık 1 cm yanıdır (Şekil 1.)

Şekil 1. Kısa Kaburga ve 12. Uzun Kaburga Bölgesinde Kavram Yeri

Kavram bölgesinde yağ ve kas doku derinliği ve doluluğu belirlenir. Kavram noktası keçilerde yağ ve kas doku birikimi için  iyi bir  referans notası olarak kabul edilir. Bu bölge, karkasın yağ ve et içeriği için güvenilir kaynak oluşturur. Kavram bölgesi kolayca ölçülür. Bölgenin ölçümü  mm olarak değerlendirilir. Keçiler kesilmeden önce  karkaslarda ki yağ sınıfının tahmin edilmesinde elle yağ derecesi uygulaması önerilir.

Yağ Skoru Nasıl Yapılır?

a) Hayvanlar ayakları üzerinde rahat bir şekilde durmalı, korkmuş, büzülmüş veya çökmüş olmamalıdır. Eğer hayvanlar korkuyor yada kasılıyor ise sağlıklı bir kondisyon puanlaması yapmak mümkün değildir. 

b)  Parmaklar kapatılmadan açılarak  kullanılır.

c) Bel bölgesi 12 inci uzun kaburganın üzerinde vücut hissedilerek ölçü alınır. Kaburga üzerinde ve çıkıntılarında doku miktarı hissedilir.

d) Kaburga kemiği altında yağ derecesini hissetmek kolaydır.

e) Hayvanlar kalın yapağılı olduğunda  yapağı noktasından deriyi daha kolay  hissetmeye  ihtiyaç duyulur.

f) Şekil 1ve  Tablo 2’den nasıl yağ derecesi puanı verileceği öğrenilebilir.

g) Keçilerin bel noktasında yağ sınıfı ile et üretim  miktarını tahmin etmek için mümkün olduğu kadar sık uygulama yapmaya ihtiyaç vardır.

Tablo  2. Canlı Keçilerde Elle Yağ Dokunun Derecelendirilmesi

3. Kısa Kaburgalarda Vücut Kondisyon Skoru

Keçilerin pazarlanmasında yağ birikimi ile canlı ağırlık tahmini yerine vücut kondisyon skorunu kullanılabilir. Vücut kondisyon skoru uygulaması keçilere elle bastırılarak uygulanan bir tahmin metodudur. Vücut kondisyon skoru uygulaması kakasın doku miktarının doğrudan değerlendirmesinin yapıldığı güvenilir bir yöntemdir. Keçiler, genellikle deri altında koyunlardan daha az yağ miktarına sahiptir. Keçilerde vücut kondisyon skoru ile et verimi tahmininin Keçilerde koyunlardan daha güvenilir olarak kullanılmasının nedeni budur.  

Vücut Kondisyon Skoru Nasıl Yapılır?

a) Hayvan, bütün ayakları üzerinde gevşemiş olarak durmalı ve bir köşeye sıkışmış ve gergin olmamalıdır.  Eğer hayvan pusuyor yada diğer hayvanların üzerine atlıyorsa sağlıklı bir vücut kondisyon skoru tahmini yapmak mümkün değildir.

b) Parmakların bel bölgesinde açılarak gezdirilmesi ile yapılır.

c) Bel alanında en son uzun kaburganın sadece arkasında belkemiği boyunca vücut hissedilir. Omurganın çıkıntıları ve omurganın kenarlarında et miktarı hissedilmeye çalışılır  (Şekil 1).

d) El, başparmak ve  parmaklar ile bele uzatılır.  Omurga çıkıntılarının sonlarında  etin miktarını tahmin etmek için  parmaklar bölgede nazikçe  bastırılarak gezdirilir.

e) Sonunda göz kasını el ile hissederek, omurga ve bel kemiği arasındaki  kalınlık et miktarı konusunda bir fikir elde edilir. Hayvanların değerlendirme sonunda aldığı fazla puan etliliğin bir belirtisidir.  

f) Özellikle koyunlar kalın yapağılı olduğundan  yapağı noktasından deriyi daha kolay  hissetmeye  ihtiyaç olacaktır.

Tablo 1 ve 3 e göre nasıl vücut kondisyon puanı verileceği gösterilmiştir. Daha güvenilir bir değerlendirme için mümkün  olduğu kadar fazla pratik yapılmalıdır.

Vücut kondisyon puanı güvenirliği pratikler ile gelişir. Uygulama her yerde yapılabilir.  Bu uygulama özellikle canlı hayvan pazarlarında sıkça kullanılan bir yöntemdir. Hayvanların aldığı skora göre fiyat belirlenir. Vücut kondisyon puanlamasında esas puanlar arsında verilen  2-, 2, 2+, 3-,3  ve 3+.değerlerleri daha uzman kişiler tarafından verilmektedir.

Tablo 3. Canlı Keçide Vücut Kondisyon Skoru Nasıl Hissedilir

4. Ağızdan Yaşın Tahmin edilmesi

Keçilerin yaşı dişleri vasıtası ile belirlenebilir. Bu demektir ki ergin keçilerin alt çenesinde bulunan dişlerin çıkışı ile keçilerin yaşı tanımlanabilir. Keçilerin yaşının doğru bir şekilde bilinmesi için kesici diş yöntemi uygulaması faydalı olabilir.  

Tablo  4. Diş Yoluyla  Yaşın Belirlenmesi

Karkas ve Et Üretiminin Değerlendirilmesi

Keçilerde et üretiminde kullanılan canlı ağırlık ve vücut kondisyon puanı arasındaki ilişkilerin detayları hayvanların durumu hakkında bilgi edinilmesini sağlar.

Sonuç

Keçilerin pazarlanmasında müşterilerin istekleri doğrultusunda keçi eti üretimi temeldir. Keçi yetiştiricilerine canlı ağırlık tahmininde, vücut kondisyon skoru ve yağ puanlama becerilerinin geliştirmesi şiddetle tavsiye edilir. Keçilerin Pazar sunulmadan önce değerlendirmek pazara müşteri isteklerine göre nasıl keçi eti üretimi yapılacağı konusunda avantajlar sağlar. Kasaplık havyaların değerlendireme becerisinin gelişmesi ile keçi eti müşterilerin talepleri daha iyi yorumlanacaktır.

Kaynaklar

Aus-Meat (2001). Goat meat Language. (Woolloongabba:Queensland).

A.J. Simmonds (2001), Australian Goat Notes. Ed.. 267 pp. (Australian Cashmere Growers Association: Kellyville, NSW). Orders C/- Box 380, Kellyville, 2155,

McGregor, B. (2002). Meat and offal yields of goats. Agriculture Note, DPI, http://www.dpi.vic.gov.au/notes The previous version of this note was published in May 2002.

 Ana Sayfa