Fotoğraflar Marmamara Hayvancılık Araştırma Enstitüsünde çekilmiştir.

Ulusal Keçicilik Kongresi 2010 24-26 Haziran 2010'da Çanakkale 18 Mart Üniversitesinde yapılacak...  

Telefon: Tel: 0 388 311 45 27    Fax: 0 388 311 84 37,  Cep: 505 804 58 30
elektronik posta: ceyhanayhan@hotmail.com

Adres:  Niğde Üniversitesi Bor Meslek Yüksekokulu. 51700 Bor/NİĞDE

Süt Keçilerinin Beslenmesi ve Barındırılması

Yrd. Doç. Dr. Ayhan CEYHAN

Niğde Üniversitesi, Bor Meslek Yüksekokulu

Süt Keçilerinin Beslenmesi

Genç hayvanlara yeteri kadar enerji sağlanarak ideal büyümesi sağlanmalıdır. Ergin hayvanların vücut ağırlıkların korumak için yeterli enerji içeren yemlerle beslenmesi gerekir.  

Havanlara yeteri kadar protein, mineral madde ve vitamin içeren dengeli bir rasyon sağlanarak sağlıklarının korunması gerekir.

Keçilerin gebelikte yavru gelişimi için laktasyon dönemlerinde ise süt üretimi için ekskta yemlenmesi gerekir. 

Optimum büyüme ve yüksek süt üretimi ve hayvan sağlığının korunması ancak, hayvanların dengeli beslenmesi sonucu olabilir. Süt keçilerinin besin madde gereksinmesi tek düze değildir. Farklı dönemlerde farklı besin maddelerine gereksinim duyarlar. Keçiler iyi bakım beslemeye karşı hemen karşılık verirler.

Selülozun sindirimi özellikle süt keçilerinin rasyonları için çok önemlidir. Çok fazla tane yemlerle hayvan beslemek rumen hareketini teşvik etmez. Yoğun yem ağırlıklı dengesiz rasyonlar maliyeti yüksek besleme uygulamasıdır. Beslemede; mineraller, iz elementler ve tuzlar önemli unsurlardır. Hayvanlara bu maddeleri özel yemliklerde her zaman ayrı verilir. Kaba otlar özel tasarlanmış otluklarda verilmeli ve altlık olarak dökülmesine izin verilmemelidir. Sürünün doğru rasyon ile beslenmesinin anahtarı fazla miktarda kaba ot tüketimi ile ilgili değildir.

Oğlakların ve Çebiçlerin Beslenmesi

Oğlaklar doğduğunda hastalıklara karşı bağışıklık sistemi gelişmemiştir. Anneden alınan ilk ağız sütü (kolostrum) sindirim sisteminin çalışmasını ve bağışıklık sisteminin oluşmasını sağlar. Yeni doğan oğlağın sindirim sistemine ve ağzına hastalık yapan organizmalardan önce ağız sütünün girmesi çok daha yararlıdır.

Doğu sonrası keçilerin memesinin sıcak su ile yıkanması iyi bir uygulamadır. Doğumdan sonraki ilk 15 dakika içinde 100 gram ağız sütünün oğlağa içirilmesi gerekir. Oğlaklar elden beslenecekse keçilerin kolostrumu sağılır ve fazlası sonraki besleme için depolanır.

Eğer oğlaklar yapay emzirme ile beslenecekler ise temizlik koşullarına azami özen gösterilmelidir. Kullanılan biberon ve malzemelerin hemen temizlenmesi gerekir. Malzemelerin temizlenmesinde kendi yemek tabaklarımıza temizlikte gösterdiğimiz titizlik oğlakların biberonlarınada gösterilmesi son derece önemlidir. 

Tablo 1’de pratik besleme programı verilmiştir.  Süt 37,8 dereceye kadar ısıtılır. Oğlaklar iki haftalık yaşa geldiklerinde süte bir miktar su ilave edilir. 

Tablo 1. Sütle besleme programı

Oğlaklar süt ikame yemi ile 4. günden sonra beslenebilir. Süt ikame yemi en azından %20 protein ve %20 yağ ile birlikte bitkisel ürünleri de serbest olarak içermelidir. Kuzu yada kaliteli buzağı süt ikame yemi, oğlaklar içinde tavsiye edilir. İki haftalık yaşta kuru ot ve konsantre yem oğlaklara sağlanmalıdır. Tane yemlerden 113 g/gün alana kadar oğlakların sütten kesilmesi tavsiye edilmez. 

Oğlaklar 4-6 aylık yaştan sonra sağılan keçilerin rasyonları ile beslenebilir. İyi kalite kuru ot ve 227 gram konsantre yem sağlanması yeterli gelişme oranı sağlayabilir. Eğer kaba ot kalitesi zayıf ise 454 g ile 680 gram konsantre yem ile oğlaklar beslenmelidir. 

Sağılan Keçilerin Beslenmesi

Eğer süt üretimi önemli ise hayvanlar yüksek kalitede kaba ot ile protein, enerji ve mineral ve vitaminlerle iyi dengelenmiş kaliteli rasyonlar ile beslenmelidir. Yeşil otlar veya baklagil kuru otları kalite bakımından eşit sayılır. Rasyonda baklagillerin yüzde oranı artırılırsa protein gereksinimi için tahıl kullanımı azalır. 

 Tablo 2. Sağılan sürüler için kuru ot ve kesif yemler

Konsantre yem ile beslemenin seviyesi süt verim seviyesi ile yakından ilgilidir. Süt verimi yüksek keçiler kuru ot serbest olarak verilebilir ve yoğun yem iştahları ile sınırlıdır. Eğer keçi laktasyonun ortasında ise kuru ot dan serbest olarak tüketmeli her 1 litre süt için yaklaşık 454 gram  yoğun yem tüketmelidir. Laktasyonun sonunda ise keçiler 454 gram dan fazlasına gereksinim duymazlar.

Süt üretimi için yem formülasyonlarında yem ham maddelerin tane formu toz formundan daha lezzetlidir. Lezzet için üre tavsiye edilmez. Bazı yan sanayi ürünleri keçiler için diğerlerinden daha lezzetlidir. Örneğin kuru melastan ziyade ıslak melas daha lezzetlidir. Özellikle kaba ot olarak saman kullanılıyorsa bira sanayi yan ürünü ve turunçgil posaları selüloz kaynağı olarak kullanılabilir. Aşağıda tabloda işletmede bir değirmen ile karıştırılabilecek lezzetli ve besleyici bazı rasyon örnekleri verilmiştir.

Tablo 3. Yoğun yem örnekleri

Vitamin mineal premiksinden ilave edilir. Karışımda 1,000 ünite vitamin A, 500 unite  vitamin D ve  3 unite vitamin E bulunur.

Yabani otlar ve meralar süt keçi rasyonlarının ihtiyaçlarını karşılamada yeterli değildir. İyi meralar yaz beslemesinin değerli bir kaynağıdır. Bitkilerin yaprakları ve döküntüleri ekstra olarak kullanılabil fakat tek kaba yem kaynağı olarak kullanımı yeterli ve dengeli besleme için yeterli değildir.

Su sağlık ve yüksek süt üretimi için çok kritiktir. Keçiler temiz su kaynağına her zaman ulaşılabilir olmalıdır.  Soğuk havalarda keçilerin içme suyu ısıtılırsa keçilerin tüketimi artar.

Kurudaki Keçilerin Beslenmesi

Eğer keçilerin kondisyonu zayıf değil ise hayvan başına 227-454 g yoğun yem verilebilir. Kaba otu keçiler tüm gün tüketebilir. Kuru dönemde kaba otun kalitesi düşük olabilir. Eğer böyle olursa konsantre yemin protein oranı artırılır.  Merada yaprak ve otlar ile otlama genellikle rumeni doldurur. Eğer kuru dönemdeki rasyon sağım dönemi rasyonundan farklı ise iki haftalık bir alıştırma süresine mutlaka gereksinim vardır. 

Tekelerin Beslenmesi

Tekelerede keçilere laktasyonda verilen rasyon verilebilir. Tekeler günlük 453 gramdan fazla konsantre yeme ihtiyaç duymazlar. Teklerin yağlanmasına izin verilmemelidir. Konsantre yem ne az nede çok miktarda verilmemelidir. Teklere daima kaba ot yeme olanağı verilmelidir.

KEÇİ AĞILLARININ PLANLANMASI

Süt keçi ağılları ayrıntılı olmak zorunda değildir. Fakat, ağıllar hayvanların konforunu ve sağlığını korumalıdır. Keçiler için iyi ağılın 5 özelliği vardır.

Ağılın yeterli havalandırması olmalı fakat  cereyanlı olmamalıdır.

Ağıl tabanı ve duvarlar nem oluşturmamalıdır.

Bölmeler temiz ve kuru olmalıdır.

Kuru ot, dane yemler ve su depoları iyi inşa edilmelidir. Yemler kirletilmemeli yada kontamine edilmelidir.

İşçiliği en aza indiren ve hayvanların giriş çıkışı kolay olmalıdır.

Sıcaklık

Süt keçilerinin rahatlama bölgesi 12,8 derece ile 21,1 derece arasındadır. Terlemeyen hayvanlar sıcaklığın düşük olmasından ziyade yüksek olmasına karşı daha duyarlıdırlar.  Süt üretimi, yem tüketimi ve rahatlama gibi durumlar -17,8-21,1 derece arasındaki sıcaklıklardan etkilenmez. Fakat sıcaklık  26,7 derecenin üzerinde olması durumunda yem tüketimi ve süt verimi düşer. Bu yüzden keçilerin kışın nasıl ısıtılacağından daha ziyade yazın nasıl serin tutulacağı konusu daha önemlidir. 

Havalandırma

Havanın mekanik yada doğal olarak  hareketi havalandırmadır. Keçi ağıllarının planlanmasında sıcaklığın, nemin ve kokunun uzaklaştırılması gereklidir. Pneumonie sorunlarının çoğu yetersiz havalandırma ile ortaya çıkar. Islak duvar ve tavanlar uygunsuz havalandırma, kötü izolasyon yada her ikisinin  olarak hastalıklar artar.

Hava harekinin oranı hayvanların ürettiği ısı ve çevre sıcaklığından etkilenir.  Binanın sıcaklığı korumasını isteriz. Kışın su boruların donması engellemek ve temiz havanın korunması için ek sıcaklık ve izolasyon gerekebilir. Havalandırma sistemi (Bacalar) iyi bir hava dağıtımını sağlamak zorundadır.  Havalandırma ihtiyacı bir fan yardımı ile yapılabilir.

Yaz boyunca düzenli bir havalandırma hayvan başına dakikada 4,2-5,6 metre küp hareket gereklidir. Kış aylarında keçi başına hava tüketimi azalarak 20 metre küpe düşer. Düzenli havalandırma ile süt üretiminin kalitesi artarken kullanılan alet ekipman, binalar ve hayvanlar korunur.  

Aydınlatma

Kapalı ağıllar için pencere önemlidir. Pencereler güneş ışıklarının girmesini izin vererek sıcaklığı kuruması ve hayvanlar için D vitamin kaynağı güneş ışıklarının girmesini sağlar. İyi aydınlatılmış ağıllar daima temiz olarak korunur. Yazın camların açılması hava hareketi için önemlidir.

Genç Ve Sağılan Keçiler İçin Barınaklar

Süt keçiciliğinde genellikle kullanılan iki ağıl sistemi vardır;

Serbest ağıl sistem: hayvanlar serbest olarak dolaşırlar

Kapalı Ağıllar: Hayvanlar için özel bölmeler vardır.  Bu sistemde yataklık kullanılarak ağıl kuru ve temiz kalır. Sıcaklık üretimi nedeni ile ağıl sıcak kalır. Hayvanların bol miktarda gezinme alanı vardır. Bu tür ağılların günümüzde bazı sorunları da vardır. Altlık temizleme,  kuru alan, ağıl için nem salması  bunlar arasında sayılabilir. Bu ağılarda suluklar iyi bir şekilde yerleştirilmeli ve altlık ıslatılmamalıdır. 

Sağım Ünitesi

Süt sağım bölmesi ağılın bir parçasıdır. Fakat, ağıl alanından ayrı bir alanda olmalıdır. Sağım bölmesi zemini ve duvarları temizliği kolay bir yüzey kaplama malzemesi ile kaplanmalıdır. Sağım yeri zeminden 38-45 cm yüksekte olmalıdır. Sağım platformu 45 cm genişliğinde, 90-100 cm yüksekliğinde her bir hayvanın bağlanabileceği şekilde olmalıdır. Keçilerin toplu olarak bağlanıp çözüleceği bir kilit sistemi kullanılmalıdır.

Bazı keçi yetiştiricileri ağılın bir köşesine sabit sağım ünitesi koyarak sağım yapmaktadırlar. Toz ve sinek bu durumda kaçınılmaz olacaktır. Bu durumdan ancak bu alanın ayrılması ile kurtulabil inir. Sağım yeri doğal ışık alacak şekilde ayarlanmalıdır. Eğer süt satılacak ya da işlenecek ise resmi yerlere inşat öncesi baş vurmak gereklidir. Eğer süt aile için üretilecekse sağlık koşulları harfiyen yerine getirilmelidir.

Sağım malzemeleri sıcak su ile iyice yıkanmalı ve temizlik kurallarına harfiyen uyulmalıdır. Sağım yerlerinde sağım malzemeleri için yeterli alan mutlaka ayrılmalıdır. Elde edilen sütün soğutulması için soğutucu mutlaka olmalıdır.

Soğutma süt lezzeti ve tadı için çok önemlidir. Bütün sütler havadan ve malzemelerden dolayı bakteri içerir. Eğer süt sıcak olarak bir süre kalırsa bakteri sayısı iki katına çıkar ve süt kalitesi bozulur. Süt hemen 4 dereceye soğutulmalıdır.

Çitler

Çitler ağılın önemli kısımlarıdır ve iki önemeli görevi vardır. 1) Keçileri farklı fizyolojik dönemler (doğum, gebelik, sağım ve kuru dönem) göre ayırmak ve 2) çitler sayesinde keçilerin çevreye verebileceği (komşunun çiçeklerini ve bodur ağaçlar) zararlar bertaraf etmektir. Çit kazıkları 1,6 yüksekliğinde 2 metre aralıkla olmalıdır. Çitlerin kapılarının kilit sistemi keçilerin meraklı olduğu düşünülerek sağlam bir sistem ile yapılmalıdır.

Teller arası kademli olarak tabandan 10 cm ile başlanarak 20-25 cm kadar artırılır ve yükseklik 1.60 civarında olmalıdır

Gerekli Malzemeler; 

Keçi Sütü (en az 5 kg)
Maya (1 çay kaşığı)
Süzek (Peynir suyunu süzdürmek için temiz tülbent)
Tencere:Çelik veya cam
Tuz: 1 litre su için 140-200 gram tuz.
Yapılışı;
Çiğ keçi sütü
↓
Sütün süzülmesi
↓
Sütün 75-80 dereceye kadar karıştırarak 25-30 dakika ısıtın (Sütte bulunan zarararlı mikroorganizmları öldürmek için)
↓
Sonra ocak kapatılır. 30-35 dereceye kadar süt soğutulur.
↓
Mayalama: yaklaşık bir çay kaşığı peynir mayası bir fincan içine konur. Daha sonra fincana süt ilave edilerek  seyrelltilir. Seyreltilen maya süte ilave edilerek karıştırılır. Daha sonra bir havlu ile tencere sarılır. Yaklaşık 3-3.5 saat  mayalanmaya bıraklır. 
Pıhtının alınması: Mayalama sonra oluşan pıhtı tencerede 4-8 parçaya kesilir. Bu pıhtılar tülbent içine alınır. 
↓
Pıhtının süzdürülmesi: Pıhtı içinde bulunan peynir suyu pıhtıdan hızlı bir şekilde süzdürülür. iyi bir süzdürme için üzerine ağırlık konulabilir.
↓
Peynirin Tuzlanmsı: Süzdürülen peynir 8-10 cm ebatında kesilir.(Büyüklük isteğe bağlı). Kesilen peynirler yaklaşık %14-20'lik tuzlu suda en az 5 saat bekletilir.Tuz oranı düştükçe peynirin sertliği azalır.
Peynir suyundan lor yapımı:
Elde edilen peynir suyu yüksek ateşte karıştırılarak ısıtılır. Bir süre sora biriken lor kevgirle alınır.
Kalan Peynir altı suyu dökülmez....
Hamur işlerinde kullanımı mümkündür.(yüksek protein ve enerji içerir.)

Orijini

Saanen keçisi Saanen Vadisinden orijin alan bir İsviçre ırkıdır. Keçiler Türkiye’ninde  içinde olduğu pek çok ülkede en popüler süt keçisi ırkıdır.

Irk Özellikleri

Saanen keçileri %3-4 yağlı yoğun süt üreten bir ırktır. Saanenler sütçü tip hayvanlardır, çukur veya düz yüz hatlı ve zayıf vücut yapılıdır.  Saanenler Alpin keçileri ile karşılaştırıldığında orta canlı ağırlıktadır. Keçilerin canlı ağırlığı en azında  64 kg’dır. Ortalama cidağo yüksekliği yaklaşık 81 cm, tekeler ise yaklaşık 94 cm’dir.

Kıl rengi beyaz yada kremdir ve kılar genellikle kısadır.Omurga boyunca uzun tüyler vardır. Doğumda boynuzlar tam olarak çıkmamıştır. Kulaklar genellikle sivri, baş ve kulaklar dik ve narin yapıdadır. Bu ırk aşırı güneş ışığına karşı duyarlıdır ve en iyi performansını soğuk iklim koşullarda verir. Saanenler genellikle yumuşak huylu hayvanlardır ve rutin olarak makineli sağıma iyi adapte olurlar. Sevgiye çabuk cevap verirler.

Saanen Keçisi

Yüksek verimli Saanen keçisi etkili bir döl verimine sahip olmalıdır. Dişiler yumuşak huylu, çevik görünümlü ve narin görünüşlü olmalıdırlar.

Memeler iyi gelişmiş fakat etli olmamalı, sağımdan sonra pörsümüş bir görünüme sahip ve yumuşak yapılı but arasına iyi yerleşmiş olmalıdır. Memeler yuvarlak yada  küre biçiminde olmalı fakat sarkık, iki yarım arasında yarık  olmamalıdır. Meme gelişimi iyi ve vücuda önden ve arkadan bağlantısı sağlam keçiler tercih edilir. Memeler hayvanların yüksek süt verim zamanında sarkmamalı ve taşınabilir durumunda olmalıdır. Memenin vücut’a  iyi bağlanması özellikle tercih edilir.  

Meme uçları memeden ayırt edilebilir ve bir     dereceye kadar iri olmalıdır. Meme uçları kare şeklinde birbirine simetrik yerleşmiş ve uzaktan belirgin olarak fark edilir olmalıdır. Keçilerin normal olmayan meme ve meme uçları sağımı zorlaştırır. Bu tür hayvanlar damızlığa ayrılmamalıdırlar.

Çene kare şeklide olmalı kısa yada uzun olmamalı ve  dişler sağlam olmamalıdır. Burun ve burun deliği geniş, dudaklar enli, gözler her iki yana iyi yerleşmiş olmalıdır.  Boyun uzun ve

orta şişmanlıkta, göğüs ve omuza olan bağlantısı iyi olmalıdır.

Vücut şekli düzgün ve iyi gelişmiş, yükseklik ve derinlik ölçüsüne sahip olmalıdır. Göğüs derin ve geniş olmalıdır. Kaburgalar iyi sıralanmış olmalıdır. Omuz veya göğüs kafesi arasına sıkışmış olmamalıdır. Sağrı omuz seviyesinde ve kuyruk hafifçe düşük olmalıdır.

Saanen keçileri topallamadan yürümeli ve duruşu sağlam ve düzgün olmalıdır. Bacaklar düzgün, uzun ve vücut altına kare şeklinde yerleşmelidir. Bacaklar çarpık olmamalıdır. Butlar zayıf, memenin vücut a yerleşmesine müsait olmalıdır.

Saanen Teke

Saanen tekesinin damızlık değeri; kendi döllerinin döllerinin üreme performansı ve kalitesi ile kendisinin üreme performansı birlikte  değerlendirilmelidir. Teke derin, iyi vücut konformasyonlu,  erkeksi (kaslı)  ama görünüşte kaba olmayan kuvveti sahip olmalıdır.

Testisler iri ve bir biri ile orantılıdır.  Testis torbası vücuda iyi yerleşmiş, vücuttan aşağı inmiş olmalı, her iki testis bir birinden ayrı yada dengesiz olmamalıdır.

Kabak tekler kabak keçiler ile genellikle yetiştirme programlarında boynuzsuz keçilerin yavruları ile kullanılmaz, dişiler kısır veya çift cinsiyetli doğabilir. Eğer kabak damızlık olarak aşım zamanında kullanılırsa dişilerin boynuzlu olması bu sorunu çözmektedir.

Kaynaklar

For breed standards contact the Dairy Goat Society of Australia, NSW Branch, GPO Box 4317, Sydney 2001

American Dairy Goat Association, PO Box 865, Spindale, NC 28160. Phone: 704-286-3801

Handbook of Australian Livestock, Australian Meat & Livestock Corporation,1989, 3rd Edition

 Ana Sayfa

Dr. Ayhan CEYHAN

Marmara Hayvancılık Araştırma Enstitüsü

Hayvan Yetiştirme ve Islahı Bölümü, Keçi Yetiştirme Şubesi

Bu bilgi notu pazara et üretmek için canlı hayvanların et verimini tahmin etmekte kullanılan metotları tanımlamaktadır. Bu notta sadece et keçisi ticaretinde kullanılan yöntemler özetlenmiştir.

Değerlendirmenin amacı

Keçilerin canlı olarak  kasaplık olarak satılmadan önce değerlendirmek için birkaç önemli sebep vardır. Bunlar:

1. Satıştan önce keçilerin niteliklerini belirlemek, 2. Müşteri özel isteklerine uygun keçileri seçmek, 3. Karkas özelliklerini tahmin etmek, 4. Keçiler satılmadan önce ek yemlemeye ihtiyacı olup olmadığına  karar vermek ve 5. Müşteri için et özelliklerini tarif etme başarısızlığından kaçınmak için değerlendirme yapılır. Keçi yetiştiricileri ne zaman pazara keçi eti üretirlerse bu noktadan sonra tüketici taleplerini dikkate almak zorundadır.

Tüketici Talepleri

Kasaplık hayvan ticaretinde tüketici taleplerine göre üretim yapılırken keçi karkaslarının değerlendirilmende çeşitli metotlar vardır. Bütün metotlar, keçi eti ve karkaslarının nasıl bir standart ile pazara sunulacağı ile ilgilidir. 

Canlı Hayvan Değerlendirme Metotları

Keçilerin pazara sunulması için 4 ana metot vardır. Bunlar:

1.Canlı ağırlık tahmini;

2. Son kaburgada yağ derecesi ;

3. Omurgalardan vücut kondisyon skoru;

4. Dişlere bakarak ağızdan yaşın tahminidir. Keçilerin değerlendirmesinde kullanılan diğer önemli faktörler ise cinsiyet ve ırktır.

1. Canlı Ağırlık tahmini

Canlı ağırlık keçilerin et verimlerini belirlemede önemli bir bakış açısı oluşturur. Keçiler gelişirken canlı ağırlık kazanır ve sonuçta karkas verimleri artar. Keçilerin yağ rezervleri keçiler gelişirken artar. Eğer keçiler canlı ağrılık kayıp ederlerse buna bağlı olarak yağ miktarı da azalacaktır.

Keçi yetiştiricisi et için satacağı keçisinin pazara satışa çıkarmadan önce, canlı ağırlığını değerlendirmelidir. Canlı ağırlık saptanması, keçi ve koyun için tasarlanan tartım aletlerinde en iyi belirlenir. Sandıklı tartılar bu maksat için özellikle satılır. Modern elektronik tartılar hayvan tartımın da oldukça güvenilirdir. Keçilerde, elle kontrol ve göğüs çevresi ölçüsü sakalsı yardımı ile canlı ağırlık tahmini yapmak mümkündür.

2. Son Kaburgada Yağ Derecesi

Yağ miktarı evcil hayvanların yağ sınıfın tahmin edilmesinde kullanılan bir yöntem olarak belirtilmiştir. Yağ miktarı ve yağ sınıfları, 1'den 5'e kadar tablo 1’de açıklanmıştır.

Tablo 1. Keçi Yağ Sınıfı ve Bel  Bölgesinde Doku Derinliği Arasındaki İlişki

Yağ sınıflandırmasında, karkas da son kaburganın yanında bel bölgesindeki doku derinliği saptanması et verimi  çalışmalarında kriter olarak kullanılır. Kavram yeri kısa kaburga kemikleri ile uzun kaburga kemiklerinin sondan 2. sinin (12. kaburga) omurga boyunca yaklaşık 1 cm yanıdır (Şekil 1.)

Şekil 1. Kısa Kaburga ve 12. Uzun Kaburga Bölgesinde Kavram Yeri

Kavram bölgesinde yağ ve kas doku derinliği ve doluluğu belirlenir. Kavram noktası keçilerde yağ ve kas doku birikimi için  iyi bir  referans notası olarak kabul edilir. Bu bölge, karkasın yağ ve et içeriği için güvenilir kaynak oluşturur. Kavram bölgesi kolayca ölçülür. Bölgenin ölçümü  mm olarak değerlendirilir. Keçiler kesilmeden önce  karkaslarda ki yağ sınıfının tahmin edilmesinde elle yağ derecesi uygulaması önerilir.

Yağ Skoru Nasıl Yapılır?

a) Hayvanlar ayakları üzerinde rahat bir şekilde durmalı, korkmuş, büzülmüş veya çökmüş olmamalıdır. Eğer hayvanlar korkuyor yada kasılıyor ise sağlıklı bir kondisyon puanlaması yapmak mümkün değildir. 

b)  Parmaklar kapatılmadan açılarak  kullanılır.

c) Bel bölgesi 12 inci uzun kaburganın üzerinde vücut hissedilerek ölçü alınır. Kaburga üzerinde ve çıkıntılarında doku miktarı hissedilir.

d) Kaburga kemiği altında yağ derecesini hissetmek kolaydır.

e) Hayvanlar kalın yapağılı olduğunda  yapağı noktasından deriyi daha kolay  hissetmeye  ihtiyaç duyulur.

f) Şekil 1ve  Tablo 2’den nasıl yağ derecesi puanı verileceği öğrenilebilir.

g) Keçilerin bel noktasında yağ sınıfı ile et üretim  miktarını tahmin etmek için mümkün olduğu kadar sık uygulama yapmaya ihtiyaç vardır.

Tablo  2. Canlı Keçilerde Elle Yağ Dokunun Derecelendirilmesi

3. Kısa Kaburgalarda Vücut Kondisyon Skoru

Keçilerin pazarlanmasında yağ birikimi ile canlı ağırlık tahmini yerine vücut kondisyon skorunu kullanılabilir. Vücut kondisyon skoru uygulaması keçilere elle bastırılarak uygulanan bir tahmin metodudur. Vücut kondisyon skoru uygulaması kakasın doku miktarının doğrudan değerlendirmesinin yapıldığı güvenilir bir yöntemdir. Keçiler, genellikle deri altında koyunlardan daha az yağ miktarına sahiptir. Keçilerde vücut kondisyon skoru ile et verimi tahmininin Keçilerde koyunlardan daha güvenilir olarak kullanılmasının nedeni budur.  

Vücut Kondisyon Skoru Nasıl Yapılır?

a) Hayvan, bütün ayakları üzerinde gevşemiş olarak durmalı ve bir köşeye sıkışmış ve gergin olmamalıdır.  Eğer hayvan pusuyor yada diğer hayvanların üzerine atlıyorsa sağlıklı bir vücut kondisyon skoru tahmini yapmak mümkün değildir.

b) Parmakların bel bölgesinde açılarak gezdirilmesi ile yapılır.

c) Bel alanında en son uzun kaburganın sadece arkasında belkemiği boyunca vücut hissedilir. Omurganın çıkıntıları ve omurganın kenarlarında et miktarı hissedilmeye çalışılır  (Şekil 1).

d) El, başparmak ve  parmaklar ile bele uzatılır.  Omurga çıkıntılarının sonlarında  etin miktarını tahmin etmek için  parmaklar bölgede nazikçe  bastırılarak gezdirilir.

e) Sonunda göz kasını el ile hissederek, omurga ve bel kemiği arasındaki  kalınlık et miktarı konusunda bir fikir elde edilir. Hayvanların değerlendirme sonunda aldığı fazla puan etliliğin bir belirtisidir.  

f) Özellikle koyunlar kalın yapağılı olduğundan  yapağı noktasından deriyi daha kolay  hissetmeye  ihtiyaç olacaktır.

Tablo 1 ve 3 e göre nasıl vücut kondisyon puanı verileceği gösterilmiştir. Daha güvenilir bir değerlendirme için mümkün  olduğu kadar fazla pratik yapılmalıdır.

Vücut kondisyon puanı güvenirliği pratikler ile gelişir. Uygulama her yerde yapılabilir.  Bu uygulama özellikle canlı hayvan pazarlarında sıkça kullanılan bir yöntemdir. Hayvanların aldığı skora göre fiyat belirlenir. Vücut kondisyon puanlamasında esas puanlar arsında verilen  2-, 2, 2+, 3-,3  ve 3+.değerlerleri daha uzman kişiler tarafından verilmektedir.

Tablo 3. Canlı Keçide Vücut Kondisyon Skoru Nasıl Hissedilir

4. Ağızdan Yaşın Tahmin edilmesi

Keçilerin yaşı dişleri vasıtası ile belirlenebilir. Bu demektir ki ergin keçilerin alt çenesinde bulunan dişlerin çıkışı ile keçilerin yaşı tanımlanabilir. Keçilerin yaşının doğru bir şekilde bilinmesi için kesici diş yöntemi uygulaması faydalı olabilir.  

Tablo  4. Diş Yoluyla  Yaşın Belirlenmesi

Karkas ve Et Üretiminin Değerlendirilmesi

Keçilerde et üretiminde kullanılan canlı ağırlık ve vücut kondisyon puanı arasındaki ilişkilerin detayları hayvanların durumu hakkında bilgi edinilmesini sağlar.

Sonuç

Keçilerin pazarlanmasında müşterilerin istekleri doğrultusunda keçi eti üretimi temeldir. Keçi yetiştiricilerine canlı ağırlık tahmininde, vücut kondisyon skoru ve yağ puanlama becerilerinin geliştirmesi şiddetle tavsiye edilir. Keçilerin Pazar sunulmadan önce değerlendirmek pazara müşteri isteklerine göre nasıl keçi eti üretimi yapılacağı konusunda avantajlar sağlar. Kasaplık havyaların değerlendireme becerisinin gelişmesi ile keçi eti müşterilerin talepleri daha iyi yorumlanacaktır.

Kaynaklar

Aus-Meat (2001). Goat meat Language. (Woolloongabba:Queensland).

A.J. Simmonds (2001), Australian Goat Notes. Ed.. 267 pp. (Australian Cashmere Growers Association: Kellyville, NSW). Orders C/- Box 380, Kellyville, 2155,

McGregor, B. (2002). Meat and offal yields of goats. Agriculture Note, DPI, http://www.dpi.vic.gov.au/notes The previous version of this note was published in May 2002.

 Ana Sayfa